Zahvaljujem, predsjedniče. Uvažena Skupštino, poštovani građani, Svima u ovom parlamentu je jasno da su poslanici SNP-a dali maksimalan doprinos da imamo najbolja moguća rješenja u izmjenama Zakona o izboru odbornika i poslanika. To su rješenja koja treba da obezbijede slobodu izbora, ali nikada nećemo pristati da nemamo kritički osvrt prema onim rješenjima za koja smatramo da nijesu kvalitetna i da nijesu dobra. Danas ću govoriti o modelu afirmativne akcije, ali ćemo u raspravama u pojedinostima govoriti i o drugim odredbama ovog zakona. Ustavom Crne Gore, članom 79, stav 1, tačka 9 propisano je da se pripadnicima manjinskih naroda i drugih manjinskih nacionalnih zajednica jemči pravo na autentičnu zastupljenost u Skupštini Crne Gore i skupštinama jedinice lokalne samouprave u kojima čine značajan dio stanovništva, shodno principu afirmativne akcije. Model autentične zastupljenosti manjinskih naroda i drugih manjinskih nacionalnih zajednica u državnom parlamentu većinski smo utvrdili izmjenama Izbornog zakona u septembru 2011. godine. Riječ je o modelu za koji je Venecijanska komisija ocijenila da predstavlja originalan sistem, odnosno jednoobrazan model za sve manjinske narode, koji je u skladu sa evropskim nasljeđem. U pitanju je model kojim se u potrebnoj mjeri ostvaruje cilj afirmativne akcije da se otklone nejednakosti u sticanju zajedničkih prava, a da se time ne povrijedi jednakost u pravima svih građana. Nema garantovanih mandata, ali model obezbjeđuje povoljnosti u vidu potrebnog manjeg broja glasova za ulazak u Parlament Crne Gore predstavnika manjinskih naroda sa učešćem 15% ukupnog stanovništva Crne Gore. Tada pa sve do sada nijesmo utvrdili model koji bi omogućio autentičnu zastupljenost predstavnika manjinskih nacionalnih zajednica u skupštinama jedinica lokalne samouprave shodno principu afirmativne akcije. Isticano je bezbroj razloga za to: da se konceptom afirmativne akcije na lokalnom nivou ruši koncept građanske države; da se mjerama afirmativne akcije na lokalnom nivou ne doprinosi izgradnji društva veće jednakosti, već da bi se tim mjerama podsticale linije razdvajanja po nacionalnoj, vjerskoj ili nekoj drugoj osnovi, umjesto jačanja međunacionalnog i međuetničkog povjerenja; da lokalne, komunalne i druge probleme u predstavničkom domu treba da rješavamo kao građani a ne kao predstavnici manjina. I na kraju, da ne postoje objektivni kriterijumi za određenje u odnosu na koje manjinske narode i druge manjinske nacionalne zajednice se odnosila primjena modela afirmativne akcije na lokalnom nivou, s obzirom na brojčanu različitost nacionalnog sastava stanovništva od opštine do opštine. Sada su predstavnici Demokratskog fronta, Demokratske partije socijalista, Bošnjačke stranke i HGI-a predložili model afirmativne akcije na lokalnom nivou. Jasni su nam motivi Demokratske partije socijalista, Bošnjačke stranke i HGI-a. Približavaju se lokalni izbori u skupštinama 12 jedinica lokalne samouprave, a među njima i u glavnom gradu. Na prethodnim predsjedničkim i parlamentarnim izborima opozicione partije u odnosu na DPS ostvarile su u glavnom gradu prednost od oko pet hiljada glasova. I pored svih neviđenih zloupotreba i pritisaka od strane DPS-a, DPS je doživio poraz na izborima 9. marta ove godine u Beranama. Poraz DPS-a na izborima u Podgorici predstavljao bi normalan slijed dešavanja. I više nego očekivan. I tada se, nakon više od šest godina od donošenja Ustava po prvi put pojavljuje podrška DPS-a afirmativnoj akciji na lokalnom nivou. Više je nego jasno i zbog čega. Naime, predloženim modelom izbornim listama predstavnika manjinskih naroda i drugih manjinskih nacionalnih zajednica, Albanaca, Bošnjaka, Muslimana, nije nam jasno da li i Roma, jer oni u ukupnom stanovništvu učestvuju sa procentom od 2,14% i predlagač će i u tom dijelu svakako dati obrazloženje, obezbjeđuju se povoljnosti u vidu potrebnog broja glasova za ulazak u parlament Glavnog grada, odnosno pokušavaju se obezbijediti evidentno nedostajući mandati za zadržavanje vlasti u Podgorici, ili, pak, osvajanje vlasti u Pljevljima. Interes Bošnjačke stranke i drugih partija koje predstavljaju manjinske narode i druge manjinske zajednice da imaju odbornike u skupštini Glavnog grada i pojedinim gradovima pod povoljnijim uslovima i da, po mogućnosti, opredjeljuju ko će vršiti vlast u tim gradovima više je nego jasan. Ali nam nije, niti nam može biti jasno da Demokratski front sa ovakvom cijenom može podržati model afirmativne akcije, koji je, prije svega, u interesu vladajuće Demokratske partije socijalista. Da bi građanima koji nas gledaju bilo jasnije, pokušaću da ukažem na primjenu predloženog modela na izbore u Podgorici. Naime, predlaže se za izborne liste za izbor odbornika pripadnika određenog manjinskog naroda ili manjinske nacionalne zajednice u slučaju da ni jedna od njih ne ostvari cenzus od 3% važećih glasova stiču pravo na učešće u raspodjeli mandata sa ukupno dobijenim brojem važećih glasova. Definicija ukupno dobijenog broja važećih glasova jasno asocira na postojanje zbirne liste ovih partija. Nema rasipanja ni jednog glasa, nema ograničenja u broju mandata koji se mogu postići na taj način, kako je to urađeno na državnom nivou. Ovakav princip afirmativne akcije do sada nije zabilježen i to pravo koriste izborne liste pripadnika određenog istog manjinskog naroda, odnosno određene liste manjinske nacionalne zajednice, sa učešćem do 15% od ukupnog stanovništva na državnom nivou i sa učešćem od 1,5% do 15% od ukupnog stanovništva na teritoriji opštine Glavnog grada, odnosno Prijestonice, prema podacima sa posljednjeg popisa stanovništva. Ustavom je precizirano da pravo na afirmativnu akciju, odnosno autentičnu zastupljenost pripadnici manjinskih naroda, odnosno manjinskih nacionalnih zajednica mogu ostvariti samo u skupštinama jedinica lokalne samouprave u kojima čine značajan dio stanovništva. Da bi to pravo pripadnici manjinskih naroda i drugih manjinskih nacionalnih zajednica mogli ostvariti na lokalnom nivou u Bosni i Hercegovini, neophodno je da u ukupnom stanovništvu jedne opštine ili grada učestvuju najmanje 3%. U Republici Hrvatskoj to pravo može ostvariti predstavnik manjinske zajednice koja u sastavu jedinice lokalne samouprave učestvuje sa više od 5%, a manje od 15%. A u Srbiji pravo na zastupljenost u skupštini opštine mogu ostvariti predstavnici manjinskih zajednica čiji pripadnici čine više od 5% u ukupnom broju stanovnika, ili pripadnici svih manjinskih naroda čine više od 10% ukupnog broja stanovnika. Mimo svih principa i standarda, podnosioci predloga ovog zakona predlažu da taj značajni udio manjinskih naroda ili drugih nacionalnih manjinskih zajednica u ukupnom stanovništvu neke opštine, odnosno Glavnog grada Crne Gore iznosi svega 1,5%. Više je nego jasno zbog čega je to urađeno. Model je projektovan u cilju obezbjeđenja što većeg broja mandata predstavnika manjinskih nacionalnih zajednica u parlamentu Glavnog grada i pojedinim gradovima, a ne u cilju poštovanja standarda u ovoj oblasti. Jer, da je ispoštovan najmanji procenat učešća u stanovništvu od 3%, kakav je slučaj u Bosni i Hercegovini, pravo na podnošenje izbornih lista na izbore u Podgorici ne bi pripadalo partijama koje predstavljaju Bošnjake, jer oni prema posljednjem popisu stanovništva ukupnog stanovništva u Podgorici učestvuju sa 1,98%, kao ni izborne liste koje predstavljaju Muslimane, jer oni u ukupnog stanovništvu Podgorice učestvuju sa 2,22%, takođe ni u odnosu na Rome. Zato je izigran ustavni princip i kriterijum značajnog dijela stanovništva kao uslova za ostvarivanje prava na autentičnu zastupljenost u skupštinama opština i sveden na procenat od svega 1,5%. Tako da bi primjenom ovog kriterijuma izborne liste za predstavljanje manjinskih naroda ili drugih manjinskih nacionalnih zajednica u Podgorici mogle podnijeti političke partije, odnosno grupe birača koje predstavljaju Albance, koji u ukupnom stanovništvu Podgorice, prema posljednjem popisu stanovništva, učestvuju sa 5,13%, Bošnjake koji u ukupnom stanovništvu Podgorice učestvuju sa 1,98%, Muslimane sa učešćem u stanovništvu od 2,2%. Čućemo odgovor u odnosu na prava Roma po tom osnovu. Na taj način izborne liste koje predstavljaju Albance, odnosno Bošnjake i Muslimane, pod povoljnijim uslovima sa značajno manjim brojem glasova ostvarile bi najmanje tri odbornička mandata. A moguće i veći broj mandata, jer izborne liste određenog manjinskog naroda u raspodjeli mandata učestvuju onako kako je definisano podnesenim amandmanom sa ukupno osvojenim brojem glasova, bez ijednog prosutog glasa. Tri i više osvojenih mandata izbornih lista koje predstavljaju manjinske narode u Podgorici može i te kako opredijeliti ko će vršiti vlast. Zna se u čiju korist i na čiju štetu. Primjenom ovog modela, recimo, Albanci će pored svog osnovnog prava da odluče o izboru odbornika u Gradskoj opštini Tuzi, odlučivati ko će vršiti vlast u Skupštini Glavnog grada i to principom afirmativne akcije. Vršiće svoje osnovno pravo o izboru odbornika u Skupštini gradske opštine Tuzi, jer su po ko zna koji put izigrana obećanja njima data od strane vladajuće partije, da će to pravo ostvarivati u samostalnoj opštini, odnosno u posebno modifikovanoj opštini, kako je bila priča u posljednje vrijeme. Jasno je da će glasati za izbor odbornika u Skupštini gradske opštine, jer se od dana raspisivanja izbora do dana održavanja izbora ne može mijenjati izborno zakonodavstvo. Zbog svega navedenog, predloženi model afirmativne akcije na lokalnom nivou, kada je u pitanju, prije svega, Podgorica, nije model koji u skladu sa ustavnim principima treba da obezbijedi autentičnu zastupljenost pripadnicima manjinskih naroda i drugih manjinskih nacionalnih zajednica u Skupštini Glavnog grada, kako je to naznačeno Ustavom, već model koji će DPS po mogućnosti nadomjestiti nedostajuće mandate kako bi zadržao vlast u Podgorici. Nije prirodno da opozicija podrži takva rješenja koja, po našem mišljenju, ne proističu iz Ustava. Vjerujem da niko iz Demokratskog fronta ne bi želio ovakav scenario, ali on je realno moguć ukoliko se podrži ovakav model afirmativne akcije na lokalnom nivou. Zahvaljujem na pažnji.

Keyboard shortcuts

j previous speech k next speech