Poštovani predsjedniče, uvažene koleginice i kolege, poštovani građani, Vraćanje povjerenja u izborni proces kroz višemjesečni rad radne grupe i dodatno usaglašavanje na kolegijumu u prethodnom pokušaju glasanja u plenumu nije dalo rezultata. Mi iz Bošnjačke stranke smo svo vrijeme rada vjerovali u uspjeh ovog posla i smatram da je on bitan za dalji demokratski razvitak Crne Gore. Zalažemo se za pošten i otvoren izborni proces, za smanjenje sumnji u regularnost izbora, za suzbijanje izbornih manipulacija, u krajnjem, za poštovanje izborne volje građana. Važne promjene u izbornom sistemu tiču se glasanja putem pisma, gdje su postojale otvorene sumnje u regularnost dosadašnjeg procesa, a nova rješenja, čini nam se, doprinose otklanjanju takvih sumnji, a posebna i u čitavom procesu zaista značajna novina jeste sistem elektronske identifikacije glasača na biračkom mjestu. Sistem predviđa posebna softverska rješenja direktno u vezi sa podacima iz baze MUP-a, te mogućnost da se čitanjem podataka sa lične karte ili pasoša tačno utvrdi identitet glasača. Otklanja se mogućnost da neko glasa u nečije ime. To je značajna inovacija za čiju primjenu je potrebno očigledno i vremena i sredstava. Iako smo na početku rada radne grupe imali drugačija uvjeravanja od strane MUP-a, ali očigledno da su neke nedoumice koje su tada bile sada postale jasnije. Mnogo više vremena i sredstava je potrebno nego što se to u početku činilo predstavnicima institucija koje su zadužene da primjenjuju ova rješenja. Međutim, naš stav je bio od početka jasan. Smatramo da od svake opreme i rokova mnogo više košta politička nestabilnost, ili sumnje u regularnost izbornog procesa. Isto tako, smatrali smo i sada tvrdimo da je veoma važno da se vodi računa o održivosti sistema koji želimo primijeniti, da se zbog bilo kog nedostatka u softveru ili rukovanja opremom ne zaustavi izborni proces. Uz sve ovo, kao što nam i programski ciljevi nalažu, zalažemo se i za to da brojčano manjinski narodi i njihovi politički subjekti, partije i izborne liste imaju mogućnost korišćenja afirmativne akcije, kako je to predviđeno Ustavom na državnom i lokalnom nivou. Kroz izmjene i dopune zakona koje su se desile septembra 2011. godine urađeno je to samo na državnom nivou. Kada je riječ o korišćenju ovog prava na lokalnom nivou, odnosno u skupštinama jedinica lokalne samouprave to tada nije bilo regulisano ovim zakonom, iako je još 2007. godine propisano Ustavom. Podsjećam da su predstavnici Bošnjačke stranke, ali i drugih manjinskih partija više puta tokom rada tada u radnoj grupi u dva njena saziva i kroz pismene inicijative, kroz amandmanske intervencije i prijedloge tražili da se riješi pitanje obezbjeđivanja autentične predstavljenosti na lokalnom nivou. Međutim, tada zbog ispunjavanja sedam kriterijuma Evropske komisije privremeno smo odustali od toga i tražili formiranje posebne radne grupe koja bi se zasebno bavila ovim pitanjima. To je tada dogovoreno i na kolegijumu predsjednika Skupštine, ali, nažalost, očigledno nije bilo političke volje da se ovo pitanje rješava. Imajući navedeno u vidu, kao i činjenicu da je djelokrug aktivnosti sadašnje radne grupe bio veoma širok i obuhvatao rad na izmjenama i dopunama više zakona, smatrali smo da se trebamo baviti i ovim pitanjem, rješavanjem afirmativne akcije za brojčano manjinske narode i druge manjinske nacionalne zajednice u skupštinama jedinica lokalne uprave. U tom cilju, predložili smo i amandmane kojima se razrađuje izborni model autentične predstavljenosti, kao i amandman koji se tiče učešća manjinskih partija u opštinskim izbornim komisijama. Time bi se ispunila i ustavna obaveza kojom se propisuje afirmacija. Nažalost, prošlog puta ovdje u plenumu ti amandmani nijesu dobili potrebnu podršku i predstavnici albanskih partija i Bošnjačke stranke su napustili zasijedanje ne želeći dalje doprinositi kršenju Ustava Crne Gore. Partije koje su autentični predstavnici brojčano manjinskih naroda u ovom parlamentu uvijek su bile dio naprednih i demokratskih procesa u ovom društvu. Ne samo da nikada nijesmo bili prepreka, već smo uvijek davali zamajac i evropskim i NATO integracijama Crne Gore, jer smo i kao pojedinci i kao nacionalne zajednice, ali i kao politički predstavnici legitimisani na izborima učestvovali u obnovi njene državnosti. Zbog toga smo i ukupnoj javnosti, političkim subjektima i predstavnicima Evropske komisije u Crnoj Gori jasno poručili - pitanje afirmativne akcije na državnom i lokalnom nivou je poštovanje Ustava Crne Gore i nećemo od toga odustati. Spremni smo za kompromise i dogovore oko modela, ali ne želimo prolongirati korišćenje ustavnih prava. Hoćemo korišćenje ovih mjera neodložno, sada, odmah po donošenju zakona. Imamo naše principijelne zahtjeve. Možda ih neko drugi vidi u svojim kalkulacijama oko lokalnih izbora u Podgorici ili negdje drugdje. Mi ih vidimo samo kao cjeloviti model po kojem manjinski narodi u opštinama u kojima su manje od 15% u stanovništvu ostvaruju pravo na svoje autentične predstavnike. Partije manjinskih naroda ne traže da im se poklanja, ne traže nezarađeno. Model je jasan i čist. Njihov odbornički mandat vrijedi koliko i svaki drugi prosječan mandat, ali se uklanja cenzus od 3% koji je često nedostižan za manjinske partije zbog malog procenta stanovništva kojeg ima ta nacionalna zajednica u određenoj opštini. Primjera radi, u glavnom gradu razlika između odborničkog mandata i cenzusa je oko 1000 glasova, dok je u manjim opštinama ta razlika između 30 i 80 glasova, zavisno od broja glasača. Ovih dana su, uz punu uključenost predstavnika Evropske komisije, vođeni intenzivni razgovori sa drugim političkim subjektima. Mi smo u tim razgovorima bili jasni oko rokova. Primjena modela je neodložna, ali smo kao mjeru dogovora i kompromisa sa onima koji žele podržati ovo rješenje prihvatili uvođenje takozvanog donjeg praga korišćenja ove afirmacije od 1,5%. Dakle, u cilju pojašnjenja dogovorenog, nacionalne zajednice koje na državnom nivou koriste izborni model afirmacije su one koje u stanovništvu čine do 15%. Iste te zajednice koriste ovaj model i na lokalnom nivou, u opštinama, ukoliko ih ima od 1,5 do 15% u toj opštini. Dakle, izbjegli smo da se brojčano manjinski narodi afirmišu u onim opštinama gdje ih je preko 15%, jer mislimo da tamo zbog njihove brojnosti ove mjere nijesu potrebne, a isto tako i tamo gdje ih ima manje od 1,5% zbog njihove malobrojnosti, da ne bi došlo do karikiranja ili zloupotrebe ovog modela. Znači, isti model koji postoji na državnom nivou primjenjuje se i na lokalnom što se tiče ograničenja i zato me čudi da oni koji su podržali ovaj model na državnom nivou sa ovakvim ograničenjem isti model dovode u pitanje na lokalnom nivou. Često se čulo pitanje da li treba manjinskim narodima i na opštinskom nivou ova vrsta ili bilo koja vrsta olakšica u izbornom procesu. Ustav i međunarodni standardi kažu da treba, jer se u lokalnoj vlasti ostvaruju pretpostavke za zaštitu identiteta. Opštine u okviru svojih izbornih i prenesenih nadležnosti vrše većinu poslova u oblasti kulture, imaju određeni upliv u segment obrazovanja, zaštite baštine, pa je potrebno obezbijediti autentično zastupanje brojčano manjinskog naroda u opštinskoj skupštini, kako bi se obezbijedila aktivnija pozicija manjinskih predstavnika na proces donošenja odluka, naročito onih u pitanjima koja ih se tiču. Model podrazumijeva da je nacionalna zajednica koja čini značajan dio stanovništva, koja po Ustavu ima pravo na autentičnu zastupljenost u opštini, shodno principu afirmativne akcije, ona zajednica koja ima glasova da sama izabere makar jednog odbornika. Ne postoji rizik da se značajno dodatno fragmentira struktura opštinskih skupština, što se može vidjeti kada se izvrši uvid u nacionalnu strukturu stanovništva po opštinama, te u postojeću i moguću političku strukturu lokalnih skupština, osim ako se neki ne povode svojim kalkulacijama, a istovremeno se ovim donekle otvara mogućnost za bolju predstavljenost manjinskih zajednica na opštinskom nivou vlasti. Dakle, ovo nije nikakvo dovođenje u pitanje građanskog koncepta Crne Gore, već, naprotiv, njegova nadgradnja ako imamo u vidu višenacionalnu strukturu Crne Gore, ali i priličnu zapostavljenost manjinskih naroda na državnom nivou i u opštinskim strukturama. Svima se, dakle, daje šansa na učešće u izbornom procesu, a brojčano manjinske zajednice se afirmišu da lakše ostvare svoja prava kroz jedan vid beneficiranog cenzusa. Takođe, za one koji ovo nazivaju ruganjem sa državom i sa Ustavom, ili još težim kvalifikacijama, da dodatno pojasnimo. Ovo je poštovanje države i Ustava, kao i onih građana koji su nas ovdje delegirali da se zalažemo za unapređenje njihovih prava. Oni koji ovo nazivaju ruganjem samo iskazuju svoj odnos i prema politici i prema građanima koji su im do sada davali povjerenje, a oni brinuli samo o svojim interesima. Na kraju, uz očekivanje da će ovaj izborni zakon dobiti podršku ovog doma i sa više od 2/3 poslanika, ističem zalaganje svih onih političkih subjekata koji su doprinijeli da dođe do dogovora i uvaže se na Ustavu utemeljeni zahtjevi manjinskih partija. Posebno ovdje sa zahvalnošću ističem posredovanje delegacije Evropske unije u Crnoj Gori, na širokom razumijevanju složenosti dogovora oko izbornog zakona, ali i na podršci postizanju konačnog i cjelovitog rješenja. Nadamo se da će ova rješenja u svojoj primjeni smanjiti naše ukupno nepovjerenje u izborni proces i doprinijeti jačanju demokratske tranzicije društva i bržim evroatlantskim integracijama. I samo da odgovorim na jednu konstataciju koja se čula od strane jednog od potpisnika. Niko od nas iz manjinskih partija ne duguje nikome ništa u Crnoj Gori, jer smo svoji na svome. Ali, mislim da smo svi dužni da svoje glasače koji su nas birali autentično zastupamo. I, naravno, svi smo dužni jednako Crnoj Gori koji smo zajednički gradili bar od referenduma na ovamo, a neki prije toga. Hvala.

Keyboard shortcuts

j previous speech k next speech